|
Wisława Szymborska
|
|
Urodzona 2 lipca 1923 w Prowencie – polska poetka, eseistka i krytyk literacki, tłumaczka, felietonistka; członkini Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiej Akademii Umiejętności i laureatka literackiej Nagrody Nobla (1996).
|
|
|
Maria Skłodowska-Curie
|
|
Urodzona 7 listopada 1867 r. w Warszawie, zm. 4 lipca 1934r. w Passy – kobieta fizyk i chemik polskiego pochodzenia. Prekursorka nowej nauki – radiochemii. Do jej dokonań należą: opracowanie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków radu i polonu. Pod jej osobistym kierunkiem prowadzono też pierwsze badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości. Dwukrotnie dostała Nagrodę Nobla, za pierwszym razem wspólnie z mężem Piotrem Curie w r. 1903, a po raz drugi indywidualnie w 1911 r.
|
|
|
Władysław Reymont
|
|
Urodzony 7 maja 1867 w Kobielach Wielkich, zm. 5 grudnia 1925 w Warszawie, właściwie Stanisław Władysław Reymont – polski pisarz, prozaik i nowelista, jeden z głównych przedstawicieli realizmu z elementami naturalizmu w prozie Młodej Polski. Niewielką część jego spuścizny stanowią wiersze. Laureat nagrody Nobla za czterotomową epopeję chłopską pt. "Chłopi" w 1924 r.
|
|
|
Lech Wałęsa
|
|
Urodzony 29 września 1943 w Popowie – polski polityk i działacz związkowy. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1990–1995. Współzałożyciel i pierwszy przewodniczący "Solidarności", opozycjonista w okresie PRL. Człowiek roku 1981 według magazynu ‘Time’, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1983).
|
|
|
Czesław Miłosz
|
|
Urodzony 1911 w Szetejniach poeta, eseista, powieściopisarz, tłumacz poezji i Biblii. Ukończył studia prawnicze w Wilnie. Współzałożyciel grupy poetyckiej "Żagary". Debiutował w 1930 r. Przed wojną wydał dwa tomiki: "Poemat o czasie zastygłym" (1933) i "Trzy zimy" (1936). Dwukrotnie wyjeżdżał na stypendia do Paryża (1931, 1934-1935). Pracował w Polskim Radiu najpierw w Wilnie, a od 1937 roku w Warszawie. Okupację spędził w Warszawie, wydając konspiracyjnie własne utwory pod pseudonimem Jan Syruć oraz antologię poetycką "Pieśń niepodległa". Po wojnie pracował w dyplomacji, najpierw w USA, potem w Paryżu. W 1951 r. odmówił powrotu do kraju, uzasadniając swą decyzję w artykule zatytułowanym "Nie" (druk. w "Kulturze" 1951 r. nr 5). Mieszkał najpierw w Paryżu, a od 1961 r. osiadł w Berkeley, prowadząc wykłady z literatury polskiej na Uniwersytecie Kalifornijskim. Otrzymywał prestiżowe nagrody literackie, zwieńczone w 1980 r. Nagrodą Nobla (1980) i doktoratem honoris causa na KUL-u w Lublinie. Do 1980 roku w Polsce znano jeden tom poezji Miłosza - "Ocalenie" (1945), kiedy to pojawiły się krajowe wydania szarych i skromnych tomików drugiego obiegu i "Wiersze wybrane" (PIW 1980). Miłosz to klasyk poezji polskiej i poeta klasycyzujący , poeta tradycji i prawdy, ciągle odgrywa najistotniejszą rolę jako punkt odniesienia dla młodszej generacji poetów. Wydał na obczyźnie wiele książek poetyckich, dwie powieści ("Dolina Issy" i "Zdobycie władzy" 1955 i 1953), tomy esejów, z których najważniejsze to "Zniewolony umysł" (1950), "Rodzinna Europa" (1959), "Ziemia Ulro" (1977) oraz przekłady biblijne. Laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1980 r.
|
|
|
Józef Rotblat
|
|
Urodził się jako piąte z siedmiorga dzieci w rodzinie polskich Żydów. Interes ojca, który był dobrze prosperującym kupcem papierniczym, upadł po I wojnie światowej. Rotblat dostał darmowe miejsce na Uniwersytecie Warszawskim, pomimo tego, że nie odebrał formalnej edukacji. W 1932 zdobył tytuł magistra w Wolnej Wszechnicy Polskiej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym z zakresu fizyki, uprawniający do podjęcia pracy w charakterze nauczyciela i do zdobywania stopni naukowych oraz podjął pracę w pracowni radiologicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Następnie w 1938 obronił doktorat. Stypendium zagraniczne uzyskał prawie zaraz po doktoracie. Dużo zawdzięcza Wszechnicy Naukowej w Warszawie i promotorom, prof. Pieńkowskiemu i Białobrzeskiemu. W 1939 wyjechał do Liverpoolu na stypendium, gdzie zastała go wojna. Został uczniem, a następnie współpracownikiem angielskiego fizyka jądrowego Jamesa Chadwicka. W czasie wojny pracował nad projektem Manhattan, z którego wycofał się w 1944 przekonawszy się, iż bezpośrednim celem prac nie jest wygranie wojny, lecz zapewnienie dominacji militarnej nad ZSRR, a w konsekwencji wyścig zbrojeń. Został krytykiem koncepcji odstraszania militarnego za pomocą posiadania broni masowej zagłady przekonując, iż nie powstrzyma ona innych posiadaczy tej broni. Doprowadził (wraz z angielskim filozofem Bertrandem Russellem) do powstania w 1957 międzynarodowego ruchu pacyfistycznego uczonych działających na rzecz likwidacji broni masowej zagłady – Pugwash, skupiającego uczonych m.in. z obu stron "żelaznej kurtyny". Pomimo nacisków zarówno ze strony ZSRR, jak i państw zachodnich, udało mu się uniknąć upolitycznienia tego ruchu, zachowując jego pozycję ponad podziałem politycznym ówczesnego świata. Dążył do zbliżenia naukowców z obu bloków politycznych oraz ich solidarności przeciwko rozwijaniu badań naukowych mogących owocować nowymi rodzajami broni. Postulował, aby naukowcy przyjęli sposób postępowania na wzór lekarskiej przysięgi Hipokratesa, tzn. aby powstrzymywali zaspokajanie własnej ciekawości naukowej i samoograniczali się w badaniach, jeśli ich wyniki mogłyby okazać się zgubne dla świata. Jako naukowiec zajmował się medycyną nuklearną, m.in. wpływem promieniowania jonizującego na powstawanie nowotworów. W 1995, w 50. rocznicę zagłady Hiroszimy (a także w momencie wznowienia prób z bronią atomową przez Francję) Józef Rotblat został uhonorowany wraz z ruchem Pugwash (w równych częściach) Pokojową Nagrodą Nobla. Józef Rotblat do końca życia świetnie mówił po polsku i podkreślał swoje związki z Polską, akcentując iż jest Polakiem z brytyjskim paszportem. Protestował też przeciwko przekręcaniu jego imienia z Józef na Joseph. Obywatelem brytyjskim Rotblat był od 1946, w 1998 otrzymał tytuł szlachecki Sir. Od 1966 był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk, w 1996 PAN przyznała mu Medal im. Kopernika.
|
|
| Henryk Sienkiewicz |
|
|
Sienkiewicz Henryk, pseudonim Litwos (1846-1916), polski prozaik. Laureat Nagrody Nobla 1905. Jeden z najpopularniejszych pisarzy XX w. Wywodził się z zubożałej rodziny ziemiańskiej. Od 1855 przebywał w Warszawie, 1866-1869 studiował prawo, do 1871 także w Szkole Głównej (Wydział Filologiczno-Historyczny) i na rosyjskim Uniwersytecie Warszawskim.1872-1887 pracował jako reporter i felietonista, 1874-1878 współwłaściciel dwutygodnika Niwa, 1882-1887 redaktor dziennika Słowo. W latach 1876-1878 korespondent Gazety Polskiej. Po wybuchu I wojny światowej udał się do Szwajcarii. Wielokrotnie wspierał swoim autorytetem akcje patriotyczne, np. protestował przeciwko prześladowaniom dzieci polskich we Wrześni (zabór pruski), w okresie rewolucji 1905 w odezwach i artykułach domagał się autonomii dla KrólestwaPolskiego. Międzynarodowym sukcesem oraz głównym argumentem dla przyznania Nagrody Nobla stała się powieść Quo vadis (1896) z czasów Nerona, ukazującamęczeństwo chrześcijan. Sienkiewicz zmarł 15 XI 1916 w Vevey. W 1924 miało miejsce uroczyste sprowadzenie prochów pisarza do Polski, a 27 X 1924 nastąpił ponowny pogrzeb Sienkiewicza w katedrze św. Jana w Warszawie
|
|
|
